Lubien ta' Trevor Żahra

"Mistoħbija fuq l-Għatba" ta' Mario Cassar  l  "In-Novelli ta’ Trevor Żahra" ta' Oliver Friggieri

Lubien fil-Kavallier ta' San Ġakbu

Il-Belt Valletta, 15, 16, 17 ta' Marzu, 2005

Il-kumpannija KAST diretta minn Carmel S. Aquilina, se tippreżenta għażla min-novelli li hemm fil-ktieb ta' Trevor Żahra, Lubien, nhar il-15, 16 u 17 ta' Marzu, fil-Kavallier ta' San Ġakbu, il-Belt Valletta, u tressaqhom quddiem il-pubbliku bi lwien u sfumaturi teatrali, bil-għan li l-kitba tassumi dimensjonijiet usa'.

Billi dan il-ktieb huwa wieħed mit-testi fis-sillabu tal-Malti fil-Livell Avvanzat, se jsiru wkoll rappreżentazzjonijiet esklussivament għall-istudenti.

Lubien, rebbieħ tal-Midalja tal-fidda fil-Premju Letterarju 1997, jiġbor fih għażla ta' novelli li skond il-kritiku letterarju Mario Cassar, jistħarrġu "il-Misterjuż, il-Fantastiku u l-Meraviljuż."

 Dawn huma novelli li jġegħluk tiddubita intix qed tgħix fid-dinja tal-ħolm jew f'dik reali. Huma novelli li jħalluk "lubien." Iżda fi Trevor Żahra qatt ma jista' jonqos l-umoriżmu, anke jekk id-daħka spiss tmut ħesrem fuq ix-xofftejn u tinbidel f'weġgħa.

Is-sehem ta' Trevor Żahra fil-letteratura Maltija hu magħruf u apprezzat minn kulħadd tant li ngħata wkoll għarfien uffiċjali b'"Ġieħ ir-Repubblika."  Għalkemm hu assoċjat ħafna ma' kitba għat-tfal, hu kiteb ukoll għadd ta' novelli, rumanzi, u poeżija għal udjenza aktar matura.

Skond Oliver Friggieri, f'Lubien "Trevor Żahra jinħass fl-aqwa tiegħu mill-ġdid, b'kitba konsistenti f'dik li hi stilistika, qawwija u maħsuba f'dik li hi teknika narrattiva, ċerta minnha nnifisha f'dik li hi konċezzjoni ta' kollox.... Għal Żahra, kull storja hi għamla ta' esperjenza ġdida li fiha jista' jdaħħal il-motivi insistenti tat-tematika tiegħu: ir-relazzjoni ċerta daqskemm ambigwa ta' l-individwi, it-tfittxija ta' l-identità, ir-rabta intima ma' l-ambjent, il-ħtieġa ta' l-espressjoni personali, l-għarfien tal-kuntest storiku-kulturali partikulari, il-ħerqa biex jingħarfu ċerti valuri fundamentali, u fuq kollox ix-xewqa li kull esperjenza tingħaraf fl-awtentiċità tagħha."

Xogħlijiet letterarji ta’ Trevor Żahra jieħdu ħajja oħra

Fil-ġranet li ġejjin, fil-Kavallier ta’ San Ġakbu, il-grupp teatrali KAST sa  jinterpreta b’mod semi-drammatiku xi wħud min-novelli ta’ l-awtur prolifiku Trevor Żahra. Ix-xogħlijiet magħżula, li oriġinalment dehru fil-ġabra Lubien ta’ l-1996, huma: “Ir-Raġel tal-Mustaċċi,” “L-Inkwatru,” “Għabex,” “Is-Siġra taż-Żebbuġ,” u “Ħanut tal-Ħelu.” Mil-lat stilistiku r-rappreżentazzjonijiet jistgħu jitqiesu bħala nofs triq bejn palk u letteratura. L-atturi Joe Pace, Joseph Galea, u Rachel Portelli sa jinterpretaw ix-xogħlijiet ta’ Żahra  taħt id-direzzjoni ta’ Carmel S. Aquilina.

“Lubien” tfisser “mniegħes” jew “imtaqqal bin-ngħas;” min hu lubien qiegħed sewwasew fi stat ambigwu, bejn rieqed u mqajjem, fuq il-fruntiera bejn il-konxju u l-inkoxju, bejn is-sensibbiltà u l-ħolm, u allura bejn ir-realtà u l-fantasija. Il-fantastiku hu għalhekk għodda siewja f’idejn Żahra biex itella’ fil-wiċċ dawk l-istinti u x-xewqat ripressi fina. Xi wħud minn dawn ix-xogħlijiet, fil-fatt, jistgħu jitqiesu bħala kummentarji disturbanti fuq il-personalità oskura li hemm fil-bniedem.

In-novelli jvarjaw minn stejjer misterjużi (li fihom il-fenomenu apparentament sopranaturali jingħata spjegazzjoni razzjonali jew xjentifika), għal rakkonti meraviljużi (li fihom il-fenomenu sopranaturali jiġi aċċettat bħala estensjoni tar-realtà magħrufa), għal ġrajjiet fantastiċi (li fihom tibqa’ tirrenja sa l-aħħar l-ambigwità bejn spjegazzjoni naturali u spjegazzjoni sopranaturali).

Il-fantasija ta’ Żahra xi drabi tidher tersaq lejn il-konvenzjonijiet tar-realiżmu maġiku, terminu ġeneriku li għalkemm qabad sew fiċ-ċirkoli letterarji, mhux lakemm tiddefinih b’mod preċiż. Hawnhekk, ir-realtà magħrufa tilqa’ fiha s-sopranatural bħallikieku xejn. Il-ġeneru hu kkaratterizzat mill-ġustapożizzjoni ta’ rappurtaġġ realistiku u affidabbli ma’ fantasija stravaganti, fejn il-meraviljuż jitħallat mal-kwotidjan. Temi komuni huma: ir-relattività tal-verità, it-tirannija tad-destin, il-ġenn u l-paranoja, u l-ġlieda kontra kull għamla ta’ l-assolutiżmu.

L-element fantastiku ta’ Żahra jista’ jidher aktar realistiku għax l-ambjentazzjoni tar-rakkonti tiegħu hu sewwasew id-dar jew imkejjen familjari f’raħal tipiku Malti u mhux f’xi bosk waħxi jew kastell abbandunat bħal dawk tar-rumanzi gotiċi. Il-faxxinu ta’ dawn in-novelli mhuwiex iddeterminat mill-elementi tal-plot daqskemm mill-attitudni lejn il-plot. Il-fantasija ta’ Żahra hi interessata li tfittex l-anormalità f’nofs in-normalità, id-diżordni f’nofs l-ordni, u jxettel l-ambivalenza f’nofs iċ-ċertezza.